Slapend superzwaar zwart gat ontdekt op 30.000 lichtjaar

Een slapend superzwaar zwart gat, ver van het centrum van zijn sterrenstelsel, is ontdekt door astronomen van de Universiteit van Maryland, zoals gerapporteerd op 6 augustus 2026. De vondst, gepubliceerd in The Astrophysical Journal Letters op 27 juli 2026, markeert de eerste keer dat een inactief zwart gat op zo'n afstand van een galactische kern is gevonden.

Het zwarte gat werd onthuld toen het een passerende ster verscheurde, wat een korte, intense lichtflits opleverde. Omdat het geen materie actief consumeerde, zou het anders onzichtbaar zijn gebleven. Studieco-auteur Suvi Gezari, universitair hoofddocent astronomie aan de UMD, zei dat de ontdekking de aanname uitdaagt dat superzware zwarte gaten zich alleen in galactische centra bevinden en zal leiden tot het vinden van veel meer rondzwervende zwarte gaten.

Het object bevindt zich op 9,3 kiloparsec, oftewel ongeveer 30.000 lichtjaar, van het centrum van zijn sterrenstelsel, met een massa vergelijkbaar met die van het centrale zwarte gat van de Melkweg. UMD-hoogleraar astronomie Sylvain Veilleux wees op het raadselachtige gebrek aan een zichtbaar sterrenstelsel eromheen, wat suggereert dat een eerdere galactische botsing sterren kan hebben weggerukt, waardoor alleen de kern en het zwarte gat overbleven. Een andere mogelijkheid is een drie-lichamen-interactie van zwarte gaten die het kleinste eruit gooide.

Onderzoekers detecteerden de gebeurtenis met behulp van de Zwicky Transient Facility bij het Palomar Observatorium, die elke twee dagen de hele noordelijke hemel in kaart brengt. Om de enorme hoeveelheid gegevens te verwerken, creëerden ze een AI-programma dat is getraind om getijdenverstoringen te herkennen—het lichtpatroon van een ster die door een zwart gat wordt vernietigd. Het systeem begon in augustus 2025 te werken en identificeerde het rondzwervende zwarte gat slechts drie maanden later, volgens studiehoofdauteur Robert David Stein, een Neil Gehrels Prize Postdoctoral Fellow aan het Joint Space-Science Institute.

Stein herinnerde zich het ontdekkingsmoment levendig en merkte op dat het team snel andere instrumenten activeerde voor meer gegevens. Het onderzoek, gefinancierd door de Amerikaanse National Science Foundation en andere organisaties, toont aan dat machine learning nieuwe onderzoeksgebieden kan openen. Toekomstige zoektochten met de NSF-DOE Vera C. Rubin Observatory in Chili, die vorig jaar juni debuteerde, zouden tientallen of honderden rondzwervende zwarte gaten per jaar kunnen vinden, verwacht Stein.

Veilleux benadrukte de nieuwe spectrometer van de Lowell Discovery Telescope, een samenwerking tussen GSFC, UMD en Lowell Observatory, die getijdenverstoringen op grotere afstanden zou kunnen detecteren. Hij noemde dit het sterkste geval van een rondzwervend zwart gat, dat een standaard zet voor toekomstige ontdekkingen. Het team blijft zoeken naar meer van dergelijke objecten om de vorming van sterrenstelsels en fusies van zwarte gaten te begrijpen.