Uyuyan dev kara delik galaksiden 30 bin ışık yılı uzakta bulundu

Maryland Üniversitesi gökbilimcileri, galaksisinin merkezinden çok uzakta bulunan uyuyan dev bir kara delik keşfetti. 6 Ağustos 2026'da bildirilen bulgu, 27 Temmuz 2026'da The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlandı ve hareketsiz bir kara deliğin galaktik çekirdekten bu kadar uzakta ilk kez bulunması olarak kayıtlara geçti.

Kara delik, önünden geçen bir yıldızı parçalayıp kısa ve yoğun bir ışık parlaması oluşturduğunda ortaya çıktı. Maddeyi aktif olarak tüketmediği için aksi halde görünmez kalacaktı. Çalışmanın ortak yazarı ve UMD'de astronomi doçenti olan Suvi Gezari, bu keşfin süper kütleli kara deliklerin yalnızca galaksi merkezlerinde bulunduğu varsayımına meydan okuduğunu ve çok daha fazla başıboş kara delik bulunmasına yol açacağını söyledi.

Nesne, galaksisinin merkezinden 9,3 kiloparsek (yaklaşık 30.000 ışık yılı) uzaklıkta ve kütlesi Samanyolu'nun merkezindeki kara delikle karşılaştırılabilir düzeyde. UMD Astronomi Profesörü Sylvain Veilleux, çevresinde görünür bir galaksinin olmamasının şaşırtıcı olduğunu belirterek, geçmişte yaşanan bir galaktik çarpışmanın yıldızları sıyırmış olabileceğini ve geriye yalnızca çekirdek ile kara deliğin kalmış olabileceğini söyledi. Bir başka olasılık ise üç cisimli kara delik etkileşiminin en küçük olanı dışarı fırlatmış olması.

Araştırmacılar olayı, Palomar Gözlemevi'ndeki Zwicky Geçici Tesisi'ni kullanarak tespit etti; bu tesis tüm kuzey gökyüzünü iki günde bir tarıyor. Devasa veriyi işlemek için, bir yıldızın kara delik tarafından yok edilmesinden kaynaklanan ışık deseni olan gelgit bozulma olaylarını tanıyacak şekilde eğitilmiş bir yapay zeka programı oluşturdular. Sistem Ağustos 2025'te çalışmaya başladı ve başıboş kara deliği sadece üç ay sonra tespit etti. Çalışmanın baş yazarı ve Ortak Uzay Bilimleri Enstitüsü'nde Neil Gehrels Ödülü doktora sonrası araştırmacısı olan Robert David Stein bu anı canlı bir şekilde hatırladı ve ekibin daha fazla veri için diğer enstrümanları hızla harekete geçirdiğini belirtti.

ABD Ulusal Bilim Vakfı ve diğer kuruluşlar tarafından finanse edilen araştırma, makine öğreniminin yeni araştırma alanları açabileceğini gösteriyor. Stein, geçen Haziran'da ilk kez devreye giren Şili'deki NSF-DOE Vera C. Rubin Gözlemevi ile yapılacak gelecek aramaların yılda düzinelerce veya yüzlerce başıboş kara delik bulabileceğini öngörüyor.

Veilleux, GSFC, UMD ve Lowell Gözlemevi'nin ortak çalışması olan Lowell Keşif Teleskobu'nun yeni tayfölçerinin gelgit bozulma olaylarını daha uzak mesafelerde tespit edebileceğini vurguladı. Bunu, başıboş bir kara deliğin en güçlü kanıtı olarak nitelendirdi ve gelecekteki keşifler için bir standart belirlediğini söyledi. Ekip, galaksi oluşumunu ve kara delik birleşmelerini anlamak için bu tür nesneleri aramaya devam ediyor.