Debata trwa: czy Viking 1 znalazł życie na Marsie 50 lat temu?

Pół wieku po lądowaniu sondy Viking 1 na Marsie naukowcy wciąż debatują, czy wykryła ona oznaki życia. Misja, która dotarła 20 lipca 1976 roku, przeprowadziła eksperymenty, które dały zagadkowe wyniki – niektóre sugerowały aktywność biologiczną, inne wskazywały na niebiologiczne reakcje chemiczne. Kontrowersja ta trwa od 50 lat, bez ostatecznego rozstrzygnięcia.

Lądownik Viking 1 był pierwszym amerykańskim statkiem kosmicznym, który pomyślnie wylądował na Marsie i działał. Niósł trzy eksperymenty biologiczne zaprojektowane do poszukiwania życia drobnoustrojów. Jeden z nich, test Labeled Release, początkowo dał pozytywne wyniki: roztwór odżywczy zmieszany z marsjańską glebą wytworzył wybuch gazu, naśladując to, czego można by oczekiwać od metabolizujących drobnoustrojów. Jednak inne eksperymenty, takie jak chromatograf gazowy ze spektrometrem mas, nie wykryły cząsteczek organicznych, co skłoniło większość naukowców do wniosku, że wydzielanie gazu było spowodowane reakcją chemiczną, a nie życiem.

Debata ma znaczenie, ponieważ kształtuje sposób, w jaki dziś poszukujemy życia na Marsie. Jeśli Viking znalazł życie, oznaczałoby to, że życie istnieje – lub istniało – na naszej sąsiedniej planecie, fundamentalnie zmieniając nasze rozumienie wszechświata. Jeśli nie, poszukiwania muszą skupić się na bardziej solidnych metodach odróżniania sygnałów biologicznych od niebiologicznych. Niejednoznaczność napędzała dziesięciolecia badań i ponownych analiz.

Kluczowe postacie w debacie to Gilbert Levin, główny badacz eksperymentu Labeled Release, który od dawna twierdzi, że wyniki były dowodem na życie. Wskazywał na kontrole, które nie wykazały produkcji gazu po podgrzaniu gleby w celu jej sterylizacji, co sugeruje, że reakcja była biologiczna. Krytycy odpowiadają, że brak cząsteczek organicznych i surowe środowisko Marsa czynią życie mało prawdopodobnym. Nie pojawiły się żadne nowe dane z Vikinga, ale ponowne analizy oryginalnych danych podtrzymały pytanie przy życiu.

Tło: Viking 1 i jego bliźniak Viking 2 zostały wystrzelone w 1975 roku w ramach ambitnego programu eksploracji Marsa NASA. Viking 1 wylądował na Chryse Planitia, a Viking 2 na Utopia Planitia. Oba niosły identyczne instrumenty do wykrywania życia. Misje dostarczyły również pierwsze zdjęcia powierzchni Marsa w wysokiej rozdzielczości oraz obszerne dane na temat atmosfery i chemii gleby.

Patrząc w przyszłość, łazik NASA Perseverance, który wylądował w 2021 roku, zbiera próbki do ewentualnego sprowadzenia na Ziemię. Próbki te mogą ostatecznie rozstrzygnąć debatę o Vikingu, umożliwiając bardziej czułą analizę materiałów marsjańskich. Dodatkowo łazik ExoMars, wspólna misja europejsko-rosyjska, ma na celu wiercenie pod powierzchnią, gdzie cząsteczki organiczne mogą być zachowane. Do tego czasu pytanie, czy Viking 1 znalazł życie, pozostaje jedną z największych nierozwiązanych tajemnic eksploracji kosmosu.