Teleskop Swift NASA wykrył wędrującą czarną dziurę rozrywającą gwiazdę z dala od centrum galaktyki

Teleskop Neil Gehrels Swift Observatory NASA wykrył supermasywną czarną dziurę rozrywającą gwiazdę na obrzeżach galaktyki, co jest pierwszym przypadkiem zaobserwowania takiego zdarzenia tak daleko od jądra galaktyki. Czarna dziura, o masie około miliona mas Słońca, została znaleziona w galaktyce WISEA J014656.04-152214.7, oddalonej o około 750 milionów lat świetlnych w gwiazdozbiorze Wieloryba. Odkrycie zostało po raz pierwszy zasygnalizowane w listopadzie 2025 roku przez Zwicky Transient Facility (ZTF) w Obserwatorium Palomar w południowej Kalifornii, które zauważyło niezwykłe pojaśnienie. Algorytm sztucznej inteligencji zidentyfikował rozbłysk jako prawdopodobne zdarzenie rozrywania pływowego, w którym gwiazda jest rozrywana przez grawitację czarnej dziury. Przez kilka miesięcy zdarzenie to przyćmiewało całą swoją galaktykę macierzystą w świetle ultrafioletowym, tymczasowo emitując jasność około 10 miliardów słońc.

To odkrycie wpływa na nasze rozumienie tego, gdzie mogą istnieć supermasywne czarne dziury. Zazwyczaj czarne dziury znajdują się w centrach galaktyk, a zdarzenia rozrywania pływowego były obserwowane tylko w jądrach galaktyk aż do 2024 roku, kiedy to jedno zaobserwowano 2600 lat świetlnych od centrum galaktyki. Nowe zdarzenie znajduje się ponad 30 000 lat świetlnych od centrum galaktyki, co sugeruje, że czarne dziury mogą wędrować daleko od swoich pierwotnych lokalizacji. Odkrycie jest ważne, ponieważ potwierdza nową technikę znajdowania inaczej niewidocznych wędrujących czarnych dziur, co może pomóc astronomom określić, jak powszechne są takie obiekty.

Obserwacje uzupełniające przeprowadzono za pomocą teleskopu SOAR w Chile oraz obserwatorium Swift NASA. Teleskop ultrafioletowy/optyczny Swifta zmierzył temperaturę rozbłysku na około 54 000 stopni Fahrenheita (30 000 stopni Celsjusza). Połączenie danych wykluczyło inne wyjaśnienia, potwierdzając zdarzenie jako rozrywanie pływowe pomimo jego nietypowej lokalizacji. Badania, kierowane przez Roberta Steina z University of Maryland i NASA Goddard Space Flight Center, zostały opublikowane w poniedziałek w The Astrophysical Journal Letters.

Tło: Prawie każda galaktyka ma supermasywną czarną dziurę w swoim centrum, a zdarzenia rozrywania pływowego występują mniej więcej raz na 100 000 lat na galaktykę. Przeglądy astronomiczne zazwyczaj wykrywają około 30 takich zdarzeń rocznie we wszechświecie. Przed 2024 rokiem wszystkie były obserwowane w jądrach galaktyk, ponieważ tam astronomowie szukali. Pochodzenie nowego zdarzenia jest niejasne; naukowcy proponują dwie możliwości: albo trzy lub więcej galaktyk połączyło się, a oddziaływania grawitacyjne wyrzuciły czarną dziurę na obrzeże, albo galaktyka karłowata łączy się z większą, a gwiazda przeszła zbyt blisko czarnej dziury karła. Kolejne kroki obejmują dalsze odkrycia, aby odpowiedzieć na kluczowe pytanie: Jak powszechne są wędrujące czarne dziury?