Debat over of Viking 1 50 jaar geleden leven op Mars vond, duurt voort

Een halve eeuw nadat NASA's Viking 1-lander op Mars landde, debatteren wetenschappers nog steeds of het tekenen van leven detecteerde. De missie, die op 20 juli 1976 aankwam, voerde experimenten uit die verwarrende resultaten opleverden - sommige suggereerden biologische activiteit, andere wezen op niet-biologische chemische reacties. Deze controverse houdt al 50 jaar aan, zonder definitieve oplossing.

De Viking 1-lander was het eerste Amerikaanse ruimtevaartuig dat met succes op Mars landde en opereerde. Het droeg drie biologie-experimenten om te zoeken naar microbieel leven. Een experiment, de Labeled Release-test, toonde aanvankelijk positieve resultaten: een voedingsoplossing gemengd met Marsgrond produceerde een gasuitbarsting, wat leek op wat verwacht zou worden van metaboliserende microben. Andere experimenten, zoals de gaschromatograaf-massaspectrometer, vonden echter geen organische moleculen, waardoor de meeste wetenschappers concludeerden dat de gasafgifte te wijten was aan een chemische reactie, niet aan leven.

Het debat is belangrijk omdat het bepaalt hoe we vandaag naar leven op Mars zoeken. Als Viking leven vond, zou dat betekenen dat er leven bestaat - of bestond - op onze buurplaneet, wat ons begrip van het universum fundamenteel zou veranderen. Als dat niet het geval was, moet de zoektocht zich richten op robuustere methoden om biologische van niet-biologische signalen te onderscheiden. De dubbelzinnigheid heeft tientallen jaren van onderzoek en heranalyse aangewakkerd.

Belangrijke figuren in het debat zijn onder meer Gilbert Levin, de hoofdonderzoeker van het Labeled Release-experiment, die al lang beweert dat de resultaten bewijs van leven waren. Hij wees op controles die geen gasproductie vertoonden wanneer grond werd verhit om het te steriliseren, wat suggereert dat de reactie biologisch was. Critici werpen tegen dat het gebrek aan organische moleculen en de barre Marsomgeving leven onwaarschijnlijk maken. Er zijn geen nieuwe gegevens van Viking naar voren gekomen, maar heranalyses van de oorspronkelijke gegevens hebben de vraag levend gehouden.

Achtergrond: Viking 1 en zijn tweeling Viking 2 werden in 1975 gelanceerd als onderdeel van NASA's ambitieuze Marsverkenningsprogramma. Viking 1 landde in Chryse Planitia, terwijl Viking 2 landde in Utopia Planitia. Beiden droegen identieke levensdetectie-instrumenten. De missies leverden ook de eerste hoge-resolutiebeelden van het Marsoppervlak en uitgebreide gegevens over de atmosfeer en bodemchemie.

Vooruitkijkend: NASA's Perseverance-rover, die in 2021 landde, verzamelt monsters voor uiteindelijke terugkeer naar de aarde. Deze monsters zouden eindelijk het Viking-debat kunnen oplossen door een gevoeligere analyse van Marsmateriaal mogelijk te maken. Bovendien wil de ExoMars-rover, een gezamenlijke Europees-Russische missie, in de ondergrond boren waar organische moleculen bewaard kunnen zijn. Tot die tijd blijft de vraag of Viking 1 leven vond een van de grootste onopgeloste mysteries van de ruimteverkenning.