Fossiele voetafdrukken tonen 1,4 miljoen jaar oude menselijke verwant in mannengroepen

Fossiele voetafdrukken ontdekt op een locatie in Noord-Kenia wijzen erop dat een 1,4 miljoen jaar oude menselijke verwant, waarschijnlijk Paranthropus boisei, grotere lichaamsafmetingen en andere sociale groeperingspatronen had dan eerder werd aangenomen. De bevindingen, gepubliceerd op 27 juli 2026, komen voort uit een analyse van sporen die bewaard zijn gebleven op de Ileret-site, ten oosten van het Turkanameer, aldus onderzoekers. De voetafdrukken tonen aan dat sommige individuen tot 1,7 meter lang waren, wat eerdere schattingen op basis van skeletresten uitdaagt. De sporen suggereren ook dat groepen van deze soort mogelijk in mannengroepen reisden, een gedrag dat niet eerder is gedocumenteerd voor vroege mensachtigen.

De voetafdrukken werden achtergelaten in zachte modder nabij een oud meer en omvatten sporen van meerdere individuen van verschillende grootte. De onderzoekers schatten dat het grootste individu ongeveer 50 kilogram woog, aanzienlijk meer dan de typische 30-40 kilogram die uit fragmentarische fossielen werd afgeleid. De sporen vertonen een duidelijke grootteverdeling, met grotere voetafdrukken bij elkaar en kleinere in een aparte groep. Dit patroon wijst volgens de studie op een mogelijke verdeling naar geslacht, waarbij volwassen mannetjes samen bewogen terwijl vrouwtjes en jongen aparte groepen vormden – een sociale structuur die lijkt op die van sommige moderne primaten.

Deze ontdekking is belangrijk omdat het direct bewijs levert van gedrag dat zelden bewaard blijft in het fossielenbestand. In tegenstelling tot botten leggen voetafdrukken een moment in de tijd vast en onthullen ze hoe deze oude verwanten bewogen en met elkaar omgingen. De grootte schattingen dwingen ook tot een herwaardering van Paranthropus boisei, een soort die bekend staat om zijn robuuste schedel en enorme kauwtanden, maar waarvan de postcraniale anatomie slecht begrepen is. De nieuwe gegevens suggereren dat seksueel dimorfisme – verschillen in lichaamsgrootte tussen mannetjes en vrouwtjes – meer uitgesproken was dan eerder gedacht, wat interpretaties van hun sociale organisatie en ecologische niche kan beïnvloeden.

De studie, geleid door een team van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie en andere instellingen, analyseerde in totaal 97 voetafdrukken uit vijf verschillende sporen. De voetafdrukken dateren van 1,4 miljoen jaar geleden, gebaseerd op de goed vastgestelde stratigrafie van de Koobi Fora-formatie. De grootste voetafdruk meet 27 centimeter in lengte, overeenkomend met een individu van ongeveer 1,7 meter lang. De onderzoekers gebruikten moderne mens- en chimpansee-voetverhoudingen om de lengte en lichaamsmassa te schatten, waarbij ze enige onzekerheid in deze extrapolaties erkennen. De locatie heeft eerder mensachtige voetafdrukken opgeleverd, maar dit is de eerste keer dat een dergelijke duidelijke grootte segregatie is gedocumenteerd.

Eerdere ontdekkingen in Ileret omvatten 1,5 miljoen jaar oude voetafdrukken toegeschreven aan Homo erectus, die meer gemengde groepsgroottes lieten zien. Het contrast met de nieuwe Paranthropus boisei-sporen benadrukt de diversiteit in het sociale gedrag van mensachtigen tijdens het vroege Pleistoceen. Het onderzoeksteam is van plan de opgravingen in het gebied voort te zetten, in de hoop extra sporen te vinden die kunnen verduidelijken of dit patroon typisch was of een uitzondering. Ze willen ook de schattingen van lichaamsgrootte verfijnen met behulp van geavanceerdere modelleringstechnieken.

Volgens het rapport kunnen de bevindingen ons begrip van hoe vroege menselijke verwanten zich aanpasten aan hun omgeving hervormen. Als Paranthropus boisei inderdaad in mannengroepen reisde, kan dat wijzen op een strategie voor foerageren of predatorvermijding die verschilt van die van gelijktijdige Homo-soorten. De studie onderstreept de waarde van voetafdrukken als bewijs om hiaten in het skeletarchief op te vullen, en biedt een zeldzame blik in het dagelijks leven van onze oude verwanten.