Matematikçiler: Kusursuz seçim imkânsız

Matematikçiler, 2 Ağustos 2026'da hiçbir seçim sisteminin yerel temsili, ulusal orantılılığı ve sabit parlamento büyüklüğünü aynı anda garanti edemeyeceğini kanıtladı. Annals of Operations Research'te yayımlanan bulgu, ulusal yasama organını seçen her demokrasiyi etkiliyor.

Çalışmanın yazarları Cambridge Üniversitesi'nden Dr. Frederik Ravn Klausen ve Kopenhag Üniversitesi'nden Sebastian Tim Holdum. İmkânsızlık teoremi, tasarımdaki kusurlardan değil, matematiğin doğasındaki kısıtlardan kaynaklanıyor.

Araştırmanın esin kaynağı Danimarka'daki 2022 seçimiydi. Sol blok, daha az oy almasına rağmen seçimi kazandı; çünkü 40 dengeleyici sandalye tam orantılılık için yetersiz kaldı. Klausen, Sosyal Demokratlar'ın oy oranlarının hakkı olandan bir sandalye fazla kazandığını ve bunun hükümeti belirlediğini belirtti.

Siyasi parçalanma arttıkça bu tür gerilimler daha görünür hale geliyor. Almanya'da Federal Meclis, orantılılığı korumak için 2021'de 598'den 736 sandalyeye büyüdü; 2023 reformları ise her yerel kazananın parlamentoya girmesi garantisini kaldırdı. İngiltere'de 2024 seçimlerinde İşçi Partisi oyların %33,7'siyle sandalyelerin %63'ünü kazandı; Reform UK ise %14,3 oy oranıyla 650 sandalyeden yalnızca beşini elde etti.

Yazarlar alternatif bir algoritma öneriyor: 'coğrafi sıralamalı garantili orantılılık'. Bu yöntemde partilere sandalyeler yalnızca ulusal oy oranına göre dağıtılıyor, ardından seçim bölgeleri yerel performansa göre sıralanıyor. Yöntem orantılılığı sağlıyor ancak bölgeselliği zayıflatıyor: Bir yerel kazanan, partisinin kotası dolmuşsa dışarıda kalabiliyor.

Klausen, kusursuz bir sistem olmasa da ülkelerin yerel temsil, orantılılık ve sabit büyüklük arasında daha etkili dengeler kurabileceğini söyledi.