NASA's Swift detecteert rondzwervend zwart gat dat ster verscheurt ver van melkwegkern

NASA's Neil Gehrels Swift Observatory heeft een superzwaar zwart gat gedetecteerd dat een ster verscheurt aan de rand van een melkweg, de eerste keer dat een dergelijke gebeurtenis zo ver van een galactische kern is waargenomen. Het zwarte gat, met een massa van ongeveer een miljoen keer die van de zon, werd gevonden in het melkwegstelsel WISEA J014656.04-152214.7, op ongeveer 750 miljoen lichtjaar afstand in het sterrenbeeld Cetus. De ontdekking werd voor het eerst gemeld in november 2025 door de Zwicky Transient Facility (ZTF) bij het Palomar Observatorium in Zuid-Californië, die een ongebruikelijke helderheidsuitbarsting opmerkte. Een kunstmatige intelligentie-algoritme identificeerde de uitbarsting als een waarschijnlijke getijdenverstoring, waarbij een ster wordt verscheurd door de zwaartekracht van een zwart gat. Maandenlang overtrof de gebeurtenis zijn hele gastmelkweg in ultraviolet licht, tijdelijk stralend met de helderheid van ongeveer 10 miljard zonnen.

Deze bevinding beïnvloedt ons begrip van waar superzware zwarte gaten kunnen bestaan. Normaal gesproken bevinden deze zwarte gaten zich in de centra van melkwegstelsels, en getijdenverstoringen zijn tot 2024 alleen in galactische kernen waargenomen, toen er een werd gespot op 2.600 lichtjaar van het centrum van zijn melkweg. De nieuwe gebeurtenis bevindt zich meer dan 30.000 lichtjaar van het centrum van zijn melkweg, wat suggereert dat zwarte gaten ver van hun oorspronkelijke locaties kunnen rondzwerven. De ontdekking is belangrijk omdat het een nieuwe techniek valideert om anders onzichtbare rondzwervende zwarte gaten te vinden, wat astronomen kan helpen bepalen hoe vaak dergelijke objecten voorkomen.

Vervolgwaarnemingen werden uitgevoerd door de SOAR-telescoop in Chili en NASA's Swift-observatorium. Swift's Ultraviolet/Optical Telescope mat de temperatuur van de uitbarsting op ongeveer 54.000 graden Fahrenheit (30.000 graden Celsius). De combinatie van gegevens sloot andere verklaringen uit en bevestigde de gebeurtenis als een getijdenverstoring, ondanks de ongebruikelijke locatie. Het onderzoek, geleid door Robert Stein van de Universiteit van Maryland en NASA's Goddard Space Flight Center, werd maandag gepubliceerd in The Astrophysical Journal Letters.

Achtergrond: Bijna elk melkwegstelsel heeft een superzwaar zwart gat in zijn centrum, en getijdenverstoringen komen ongeveer eens per 100.000 jaar per melkweg voor. Astronomische surveys spotten doorgaans ongeveer 30 van dergelijke gebeurtenissen per jaar in het heelal. Vóór 2024 werden ze allemaal in melkwegkernen gezien, omdat astronomen daar zochten. De oorsprong van de nieuwe gebeurtenis is onduidelijk; onderzoekers stellen twee mogelijkheden voor: ofwel zijn drie of meer melkwegstelsels samengesmolten en hebben zwaartekrachtinteracties het zwarte gat naar de rand geslingerd, ofwel een dwergmelkweg is aan het samensmelten met de grotere, en een ster kwam te dicht bij het zwarte gat van de dwerg. De volgende stappen omvatten verdere ontdekkingen om de sleutelvraag te beantwoorden: Hoe vaak komen rondzwervende zwarte gaten voor?