NASA'nın Swift'i, galaksi çekirdeğinden uzakta yıldızı parçalayan başıboş kara deliği tespit etti

NASA'nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi, bir galaksinin eteklerinde bir süper kütleli kara deliğin bir yıldızı parçaladığını tespit etti ve bu, böyle bir olayın galaktik çekirdekten bu kadar uzakta ilk kez gözlemlenmesi oldu. Güneş'in kütlesinin yaklaşık bir milyon katı ağırlığındaki kara delik, Cetus takımyıldızında yaklaşık 750 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan WISEA J014656.04-152214.7 galaksisinde bulundu. Keşif ilk olarak Kasım 2025'te Güney Kaliforniya'daki Palomar Gözlemevi'ndeki Zwicky Geçici Tesisi (ZTF) tarafından fark edilen olağandışı bir parlaklaşma ile işaretlendi. Bir yapay zeka algoritması, parlamayı, bir yıldızın bir kara deliğin kütleçekimi tarafından parçalandığı bir gelgit bozulma olayı olarak tanımladı. Olay, birkaç ay boyunca morötesi ışıkta tüm ana galaksisinden daha parlak oldu ve geçici olarak yaklaşık 10 milyar güneşin parlaklığıyla ışıldadı.

Bu bulgu, süper kütleli kara deliklerin nerede var olabileceğine dair anlayışımızı etkiliyor. Tipik olarak, bu kara delikler galaksilerin merkezlerinde bulunur ve gelgit bozulma olayları 2024 yılına kadar yalnızca galaktik çekirdeklerde görülmüştü; o zaman bir olay galaksi merkezinden 2.600 ışık yılı uzakta tespit edilmişti. Yeni olay, galaksi merkezinden 30.000 ışık yılından daha uzakta, bu da kara deliklerin orijinal konumlarından uzağa sürüklenebileceğini gösteriyor. Keşif önemli çünkü aksi halde görünmez olan başıboş kara delikleri bulmak için yeni bir tekniği doğruluyor ve bu da gökbilimcilerin bu tür nesnelerin ne kadar yaygın olduğunu belirlemesine yardımcı olabilir.

Takip gözlemleri Şili'deki SOAR teleskobu ve NASA'nın Swift gözlemevi tarafından gerçekleştirildi. Swift'in Morötesi/Optik Teleskobu, parlamanın sıcaklığını yaklaşık 54.000 Fahrenheit derece (30.000 Santigrat derece) olarak ölçtü. Verilerin birleşimi diğer açıklamaları eleyerek, olağandışı konumuna rağmen olayı bir gelgit bozulma olayı olarak doğruladı. Maryland Üniversitesi ve NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Robert Stein liderliğindeki araştırma, Pazartesi günü The Astrophysical Journal Letters'da yayınlandı.

Arka plan: Hemen hemen her galaksinin merkezinde bir süper kütleli kara delik bulunur ve gelgit bozulma olayları galaksi başına kabaca her 100.000 yılda bir meydana gelir. Astronomik araştırmalar tipik olarak evrende her yıl bu tür yaklaşık 30 olay tespit eder. 2024'ten önce, tümü galaksi çekirdeklerinde görülüyordu çünkü gökbilimciler oraya bakıyordu. Yeni olayın kökeni belirsiz; araştırmacılar iki olasılık öne sürüyor: ya üç veya daha fazla galaksi birleşti ve kütleçekimsel etkileşimler kara deliği kenara fırlattı ya da bir cüce galaksi daha büyük olanla birleşiyor ve bir yıldız cücenin kara deliğine çok yaklaştı. Sonraki adımlar, temel soruyu yanıtlamak için daha fazla keşif içeriyor: Başıboş kara delikler ne kadar yaygın?