3.500 yıllık iskeletler frengi kökenini sorgulatıyor

Vietnam'da 3.500 yıllık iskeletler üzerinde yapılan bir araştırma, treponemal hastalıkların doğuştan bulaşmasının -tarihsel olarak zührevi frenginin ayırt edici özelliği sayılan- yaws gibi zührevi olmayan formlarda da görülebileceğini öne sürüyor. Charles Sturt Üniversitesi'nden Dr. Melandri Vlok liderliğindeki araştırma, 12 Ağustos 2026'da International Journal of Osteoarchaeology'de yayımlandı.

Ekip, Vietnam genelinde 16 arkeolojik alandan 309 bireyi inceledi; bu bireyler günümüzden 10.000 ila 1.000 yıl öncesine tarihleniyor. Üç çocukta, doğuştan treponematoz ile uyumlu diş anomalileri ve iskelet lezyonları görüldü. Bunlardan ikisi, kuzey Vietnam'daki Man Bac bölgesindendi; bu bölge, çoğunlukla çocuklar ve ergenler arasında görülen olağandışı yüksek treponemal hastalık oranlarıyla biliniyor - bu durum, cinsel temastan ziyade deri temasıyla yayılıma daha uygun bir örüntü.

Bu bulgular, paleopatolojide uzun süredir kabul gören bir varsayımı sorgulatıyor. Dr. Vlok'a göre, antik kalıntılarda doğuştan enfeksiyon genellikle zührevi frenginin güçlü bir kanıtı olarak değerlendirilmiştir; ancak bu her zaman doğru olmayabilir. Zührevi olmayan treponematozlar da anneden çocuğa geçebiliyorsa, daha önce doğuştan frengi olarak sınıflandırılan bazı vakalar tamamen farklı hastalıkları temsil ediyor olabilir.

Bu durum, frenginin kökeni ve Kolomb öncesi dönemde Amerika dışında var olup olmadığı tartışmalarını da etkiliyor. Genetik olarak doğrulanmış Kolomb öncesi zührevi frengi bulunmamıştır ve araştırmalar, antik popülasyonlarda birden fazla treponemal hastalığın varlığını gösteriyor. Tropikal Güneydoğu Asya'da antik DNA iyi korunmamıştır ve örnekleme yöntemleri etik kaygılar doğurmaktadır; bu görüş, ortak yazar Diliman'daki Filipinler Üniversitesi'nden Minh Tran tarafından dile getirilmiştir.

Araştırmacılar, treponemal hastalıkların tarihinin düşünülenden daha karmaşık olduğunu savunuyor. Dr. Vlok, iklim krizi nedeniyle yaws hastalığının yeniden ortaya çıktığını ve bu hastalıkların insan toplumlarıyla birlikte nasıl evrildiğini anlamanın önemli olduğunu belirtiyor.