Bilinen En Genç Gezegen: Elias 2-24 b, 1 Milyon Yaşından Küçük

Astronomlar, bir milyon yaşından küçük bir dünyayı bugüne kadar bulunan en genç gezegen olarak doğruladı. Elias 2-24 b adı verilen gezegen aşağı yukarı Jüpiter kütlesinde; henüz içinde oluştuğu gaz ve toz diskinin içinde duruyor ve Dünya'dan yaklaşık 450 ışık yılı uzaklıktaki genç bir yıldızın çevresinde dönüyor. NASA doğrulamayı 16 Eylül 2026'da, çalışmanın The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlandığı gün duyurdu.

Aslında o ışık noktası yeni değil. Yaklaşık on yıl önce Şili'deki ALMA dizisi yıldızın tozlu diskinde bir boşluk olduğunu göstermiş, ardından Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskobu bu boşluğun içinde soluk bir nokta yakalamıştı. Eksik olan şeyse bu noktanın bir görüntüleme hatası ya da arka plandaki bir yıldız değil, gerçekten bir gezegen olduğunun kanıtıydı. Şili'deki Universidad Diego Portales'ten doktora öğrencisi Andrea Bernardi'nin yönettiği ekip, NASA tarafından finanse edilen Keck Gözlemevi Arşivi'ne döndü ve aynı cismi 2018 ile 2020 tarihli koronograf gözlemlerinde buldu. Bu gözlemleri birleştirince cismin zaman içindeki hareketini izleyebildiler: nokta, yıldızın çevresinde dolaşan bir gezegen gibi hareket ediyordu.

Kırılan rekor da kıl payı değil. Makalenin ortak yazarlarından, Şili'deki Instituto de Estudios Astrofísicos profesörü Lucas Cieza şöyle diyor: "Gezegen oluşum modellerimiz, bilinen en genç gezegen unvanının önceki sahiplerini — PDS 70 yıldızının çevresindeki iki gezegen ile WISPIT 2 yıldızının çevresindeki iki gezegen arasındaki dörtlü bir eşitlik — açıklamakta zaten zorlanıyordu; onların hepsi 5 milyon yıldan yaşlı." Mevcut modellere göre Jüpiter büyüklüğünde bir gezegenin Jüpiter'in Güneş'e olan uzaklığında oluşması yaklaşık 5 milyon yıl alıyor, daha uzakta ise daha da uzun sürüyor. Elias 2-24 b ise yıldızına Dünya-Güneş arasındaki mesafenin yaklaşık 55 katı uzaklıkta — Jüpiter'den yaklaşık on kat daha dışarda — ve oraya bir milyondan kısa sürede varmış görünüyor.

Buna karşılık gezegenin bulunduğu yer teoriyle tam örtüşüyor. Bernardi, "Gezegenler boşlukların içinde bulunmalı, çünkü o boşlukları onlar oyuyor" diyor: "Elias 2-24 b'yi de tam olarak orada bulduk." NASA'nın sistemi anlatımına göre diskteki belirgin boşluğun içinde Jüpiter kütlesindeki gezegenin üzerine henüz madde yığılıyor; bu da dev gezegenlerin nasıl oluştuğuna dair önde gelen çekirdek birikimi açıklamasını destekliyor. Yani konum teoriye uyuyor; uymayan şey takvim.

Gezegenin bu kadar hızlı nasıl büyüdüğü ise henüz çözülmüş değil. Cieza'ya göre sonuç, en iyi modellerin bile "hala bazı önemli süreçleri atladığını" gösteriyor. Tespit aynı zamanda mevcut cihazların sınırında: doğrulanmış yaklaşık 6.000 öte gezegenin ezici çoğunluğu milyarlarca yaşında ve yıldızına yakın yörüngede, çünkü yoğun toz genç olanları gizliyor. Bernardi, 30 Ağustos'ta fırlatılan NASA'nın Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu'na işaret ediyor; daha güçlü koronografı bu tür tespitleri kolaylaştıracak ve daha dar yörüngelerdeki gerçek Jüpiter benzerlerine ulaşabilecek.