Arnavutluk, Artemis Anlaşmaları'nın 73. imzacısı oluyor

Arnavutluk, 21 Eylül 2026 Pazartesi günü Washington'daki NASA Genel Merkezi'nde düzenlenecek törenle Artemis Anlaşmaları'nı imzalayarak metne katılan 73. ülke olacak. Tören yerel saatle 12.00'de (TSİ 19.00) başlayacak. Planı, NASA'nın 18 Eylül'de yayımladığı M26-070 numaralı basın duyurusu açıkladı.

Törene NASA Genel Müdür Yardımcısı Matt Anderson ev sahipliği yapacak; Arnavutluk'un Avrupa ve Dışişleri Bakanı Ferit Hoxha ile ülkenin Washington Büyükelçisi Ervin Bushati ve ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri katılacak. NASA, etkinliğin yalnızca yüz yüze yapılacağını, basın mensuplarının aynı gün saat 10.00'a kadar kayıt yaptırması gerektiğini bildirdi.

Rakamı dikkat çekici kılan şey takvim. NASA'nın kendi yayımladığı "İmzacıların Tarihe Göre Listesi" belgesine göre Türkiye 31 Ağustos 2026'da 71. imzacı, Cibuti ise 14 Eylül 2026'da 72. imzacı oldu. Pazartesi günkü tören planlandığı gibi gerçekleşirse üç hafta içinde üç ülke metne katılmış olacak; Arnavutluk yalnızca 2026'da imza atan 14. ülke. Anlaşmalar 13 Ekim 2020'de sekiz kurucu imzacıyla başlamıştı: Avustralya, Kanada, İtalya, Japonya, Lüksemburg, Birleşik Arap Emirlikleri, Birleşik Krallık ve ABD.

NASA, Artemis Anlaşmaları'nı uzayın sivil keşfi ve kullanımı için ortak ilkeler bütünü olarak tanımlıyor. Metin, hem devletlerin hem özel şirketlerin Ay çevresindeki faaliyetleri artarken ABD Dışişleri Bakanlığı ile birlikte hazırlandı. Kurum, taahhütler arasında barışçıl amaçlarla kullanım, şeffaflık, sistemlerin birlikte çalışabilirliği, zor durumdaki astronotlara acil yardım ve uzay nesnelerinin kaydını sayıyor; metnin Dış Uzay Antlaşması, Tescil Sözleşmesi ve Kurtarma ve İade Anlaşması'ndan doğan mevcut yükümlülükleri pekiştirdiğini belirtiyor.

Anlaşmalar bir görev ya da bir görevde yer garantisi değil. İmzayı 20 Eylül'de duyuran Arnavut haber sitesi Exit, metnin NASA programlarına katılım garantisi değil, ortak kurallara siyasi bir bağlılık olduğunun altını çiziyor. Arnavutluk'un uzay altyapısı sınırlı: Exit'in aktardığına göre hükümet 2022'de, Albania-1 ve Albania-2 adlı iki yer gözlem uydusuna öncelikli erişim için 6 milyon dolarlık bir anlaşma imzaladı. Uydular Ocak 2023'te bir SpaceX Falcon 9 roketiyle fırlatıldı ve kaçak yapılaşma, yasa dışı ağaç kesimi ile kenevir ekimini izlemek için düşünüldü.

Anlaşma metni, imzacıların tam listesi ve anlaşmanın işleyiş belgesi NASA'nın Artemis Anlaşmaları sayfasında kamuya açık biçimde yayımlanıyor; kurum listeyi her yeni imzanın ardından güncelliyor. NASA'nın Arnavutluk duyurusunda ise imzaya bağlı herhangi bir proje, bütçe ya da takip faaliyeti yer almıyor; kurum sıradaki ülkenin hangisi olduğunu da açıklamadı. Exit'in ifadesiyle, Pazartesi atılacak imzanın pratik değeri Arnavutluk'un bunun üzerine bilimsel, teknik ve kurumsal iş birliği inşa edip edemeyeceğine bağlı olacak.