Gökbilimciler ilk öteayı CD-35 2722 B'de buldu

Gökbilimciler, kahverengi cüce CD-35 2722 B'nin çevresinde dönen büyük bir uydu tespit etti; bu, bir öteayının (exomoon) ilk kesin kanıtı olarak kayıtlara geçti. Keşif, geçen ay Nature dergisinde yayımlandı ve Ekim 2023 ile Şubat 2026 arasında yapılan gözlemlere dayanıyor.

Öteayı adayı, Jüpiter'in yaklaşık 37 katı kütleye sahip ve 73 ışık yılı uzaklıkta, CD-35 2722 yıldızıyla birlikte bir sistemde yer alan kahverengi cüce CD-35 2722 B'nin çevresinde dolanıyor. Kahverengi cüce ile ana yıldız arasındaki görünür açısal uzaklık yaklaşık 2,8 yay saniyesi; yıldızın kütlesi Güneş'in kütlesinin yaklaşık yüzde 40'ı kadar.

Bu bulgu önemli çünkü Güneş Sistemi dışındaki bir uyduya dair ilk net sinyali sağlıyor ve uydu tanımlarına ilişkin mevcut çerçeveleri sorgulatıyor. Cismin ana gövdesine kütle oranı yaklaşık yüzde 2,5; bu, Güneş Sistemi'ndeki en yüksek uydu-gezegen oranı olan Dünya-Ay oranından (yaklaşık yüzde 1,2) belirgin biçimde daha yüksek.

Araştırmacılar, Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskobu'ndaki CRIRES+ tayfölçerini kullanarak 23 gece boyunca Doppler yöntemiyle kahverengi cücenin uydunun kütleçekimi nedeniyle yaptığı salınımı ölçtü. Ölçümler önceki denemelerden 100 kata kadar daha hassastı; yaklaşık 170 günlük bir dönem ve Jüpiter'in en az 0,9 katı kütleye sahip bir uydu sinyali ortaya çıktı.

Ekip, Dünya'nın yörünge hareketi veya kahverengi cücenin dönüşü gibi diğer olası nedenleri eledi ve yörüngenin Roche limiti ile Hill yarıçapı içinde kararlı olduğunu doğruladı. Bu keşif, HD 206893 sistemindeki önceki ipuçlarının ardından geldi; ancak şimdiye kadar kesin bir tespit yapılamamıştı. Diego Portales Üniversitesi'nden astrofizikçi Alice Zurlo, bu sistemde yıldız, gezegen ve uydu arasındaki sınırların bulanıklaştığını ve bunun sınıflandırmayı zorlaştırdığını belirtti.

Araştırmacılar, öteayılar için resmi bir tanım bulunmadığından "öteuydu" (exosatellite) terimini kullanıyor; makale, gelecekteki ölçütlerin belirsizliğini de kabul ediyor. Bu keşfin, gezegen oluşumu ve gök mekaniği kuramlarına yeni ivme kazandırması bekleniyor; 39 metrelik ana aynasıyla Aşırı Büyük Teleskop gibi gelecekteki araçlar daha küçük öteayıları da tespit edebilir.