Meta 18 milyar dolara kadar ödeyecek, gençlere 2 saat sınırı

Meta, Facebook ve Instagram'ı çocukları bağımlı hale getirecek şekilde tasarladığı iddiasıyla açılan davayı kapatmak için ABD eyaletlerine 18 milyar dolara kadar ödemeyi kabul etti. Ürünler açısından asıl önemli olan ise şu: gençlerin kullanım süresine getirilen sınırlar doğrudan uygulamaların içine yazılıyor. 18 yaş altı hesaplarda varsayılan günlük süre iki saat olacak ve bunu yalnızca ebeveyn artırabilecek; uygulamalar gece 00.00 ile 06.00 arasında kapanacak.

Anlaşma, duruşmaların ortasında geldi. Jürili yargılama 18 Ağustos'ta Kaliforniya'nın Oakland kentindeki federal mahkemede, Hâkim Yvonne Gonzalez Rogers önünde başlamıştı; davayı 29 eyalet açmıştı ve bunlardan dördü — Kaliforniya, Colorado, Kentucky ve New Jersey — iddialarını jüriye sunuyordu. Eyaletler, Meta'nın platformlarını reşit olmayanlar için bilerek bağımlılık yapacak biçimde kurduğunu, federal yasaya aykırı olarak ebeveyn onayı olmadan çocuk verisi topladığını ve uygulamalarının güvenliği konusunda kamuoyunu yanılttığını öne sürüyordu. Mark Zuckerberg'in de tanıklık etmesi bekleniyordu.

Manşetteki rakam göründüğünden karmaşık. Meta, anlaşmanın "yaklaşık 18 milyar dolarlık bir ödeme içerdiğini" ve bunun on yıla yayılan yıllık taksitlerle ödeneceğini açıkladı; birçok haber kuruluşu tutarı 16,68 milyar dolar olarak verdi, Kaliforniya başsavcısı ise 17 milyar dolar dedi. Fark bir haber hatası değil, anlaşmanın yapısından kaynaklanıyor. Tutarın yaklaşık yüzde 70'i — 12,7 milyar dolar civarı — koşulsuz olarak katılımcı eyaletlere gidiyor. Kalan yüzde 30, yani yaklaşık 5,3 milyar dolar, ancak TikTok ve YouTube benzer gençlik korumalarını benimser ve kendi paylarına düşen mali katkıyı yaparsa ödenecek. Meta maliyetin 10 milyar dolarlık kısmını üçüncü çeyrekte hukuki gider olarak yazdı.

Asıl izlenmesi gereken bu koşul. Meta yalnızca davadan kurtulmuyor; kendi getirdiği kısıtlamaları tüm sektörün asgari standardı haline getirmek için fazladan ödeme yapmayı göze alıyor. Şirket, "Bu korumalar ancak akranlarımızla — TikTok ve YouTube ile — birlikte çalışırsak gerçekten etkili olur" dedi. Böylece tek bir şirketle eyalet savcıları arasındaki özel bir uzlaşma, ABD Kongresi'nin çıkaramadığı bir yasanın işini görmüş oluyor — ve Meta'ya rakiplerinin de aynı kurallara tabi olmasını isteme yönünde ticari bir gerekçe veriyor.

Ürün tarafındaki değişiklikler geniş. Reşit olmayanların paylaşımlarında beğeni ve tepki sayıları görünmeyecek. Okul saatlerinde, 08.00-15.00 arasında bildirimler susturulacak. Kesintisiz her 15 dakikada bir, ayrıca günlük toplam 60 ve 90 dakikada uyarı çıkacak. Gençler algoritmayla sıralanmayan bir akış seçeneğine kavuşacak ve otomatik oynatmayı kapatabilecek. "Aşırı makyaj filtreleri" engellenecek. Meta yaş doğrulamasını güçlendirecek, 13 yaş altı hesapları kaldıracak, bağımsız denetçi kabul edecek ve zararlı içerik bildirimlerinin yüzde 90'ını altı saat içinde yanıtlayacak. Doğrudan mesajlar süre sınırının dışında tutuluyor.

Çekinceler önemli. Meta suçlamaları kabul etmiyor ve anlaşmanın yürürlüğe girmesi için hâkim onayı gerekiyor. Taahhütler kalıcı değil, süreli: ilk sürenin beş yıl olduğu, rakipler uyum sağlarsa on yıla doğru uzayacağı bildiriliyor. Ayrıca uzlaşma yalnızca eyaletlerin davasını kapatıyor; binlerce kişisel yaralanma iddiası ve okul bölgelerinin açtığı ayrı davalar sürüyor.