Lassen'in sıcak sularında 63°C'de üreyen amip bulundu

Kaliforniya'nın kuzeyindeki Lassen Volkanik Milli Parkı'nın sıcak su kaynaklarından 2023 ile 2025 arasında numune toplandı. Örnekleri, Syracuse Üniversitesi'nde Angela Oliverio'nun laboratuvarında çalışan H. Beryl Rappaport götürdü. İçlerinden çıkan tek hücreli canlı 22 Eylül'de Cell dergisinde Incendiamoeba cascadensis adıyla tanımlandı; takma adı “ateş amibi”. Ad, parkın Cascade sıradağlarının en güneydeki etkin volkanik bölgesi olmasından geliyor.

Organizma 63 santigrat derecede bölünerek çoğalıyor; bu, çekirdekli hücrelerden oluşan ökaryotlarda ölçülmüş en yüksek üreme sıcaklığı. Önceki sınır 60 dereceydi ve onu birkaç mantar ile kırmızı alg türü elinde tutuyordu. Amip 64 derecede hâlâ hareket edip besin arıyor, 66 derecede kısmen etkin kalıyor, 70 derecede beş dakika kaldıktan sonra toparlanabiliyor; 80 derecede ise geri dönmüyor.

Bu rakamlar arasındaki mesafe, canlının nasıl çalıştığını anlatıyor. En verimli büyümesini 55-57 derecede yapıyor; yani kendi rekorunun yaklaşık altı, kendisini öldüren sıcaklığın ise yirmi beş derece altında. Üreyebildiği sıcaklıkla öldüğü sıcaklık arasında on yedi derecelik bir tampon var.

Başlıklarda birlikte dolaşacak iki rakamı ayırmakta fayda var. Düşen rekor üreme sınırı ve üç derece ilerledi; 70 derece ise hayatta kalmayı anlatıyor, farklı bir yetenek ve eski duvarın tam on derece üzerinde.

Bunu nasıl başardığı kısmen bir onarım meselesi. Ekip farklı sıcaklıklardaki gen etkinliğini karşılaştırdığında, 61 derecede hücre bütünlüğünü koruyan ve DNA onaran yolakların devreye girdiğini gördü. Oliverio'nun Gizmodo'ya anlattığına göre amip, dayanıklı bakterilerde görülene benzer protein kararılılığı mekanizmalarına da yaslıyor. Aralığının tepesinde ise artık bir amip gibi davranmıyor: 70 derecede biçim değiştirip koruyucu bir dış katman oluşturuyor. Çoğalması ise sıradan bir mitozla, yani bölünerek gerçekleşiyor. Numuneler üç saha sezonuna yayılmış durumda.

Araştırmayı fonlayan NASA sonucu “nereye bakmalı” sorusu olarak çerçeveliyor. Kuruma göre yüksek sıcaklıktaki ortamlarda ökaryot bulmak, yaşamın nerede bulunabileceğine dair anlayışı da o yaşamın ne kadar karmaşık olabileceğine dair anlayışı da genişletiyor. Aynı açıklamada bir uyarı var: mesele yalnızca sıcaklık değil, bir ortamın doğru asitlik, oksijen, basınç, su ve besin dengesine de ihtiyacı var. Çalışma Dünya dışında bir yaşam bulgusu sunmuyor; yaşanabilir sayılan koşulların sınırını değiştiriyor, başka bir yerde yaşam olduğuna dair kanıtı değil. Oliverio yeni rakamı da nihai görmüyor: “Bildiğimiz kadarıyla 63 derecenin kesin sınır olması için bir neden yok.”