EU AI-wet: transparantieregels van kracht, risicoverplichtingen

Op 2 augustus 2026 is de volgende fase van de Europese AI-verordening in werking getreden, met nieuwe transparantie-eisen voor AI-systemen. Chatbots en andere AI die rechtstreeks met mensen communiceren, moeten voortaan duidelijk maken dat ze niet menselijk zijn. Synthetische content moet machinaal leesbaar worden gemarkeerd, en systemen voor emotieherkenning en biometrische categorisering moeten mensen informeren over het gebruik ervan. Overtredingen kunnen leiden tot boetes van maximaal 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk bedrag hoger is.

Voor bedrijven gaat het vooral om operationele aanpassingen, niet om fundamentele veranderingen: de bepalingen voegen een nalevingslaag toe zonder dat AI-systemen vooraf goedgekeurd of afgeschaft hoeven te worden. Organisaties moeten nu in kaart brengen waar AI is verwerkt in producten, klantinteracties en interne processen – ook bij tools van derden – en ervoor zorgen dat die systemen voldoen aan de nieuwe transparantienormen.

De meest ingrijpende eisen voor hoogrisico-AI, oorspronkelijk gepland voor 2 augustus 2026, zijn uitgesteld tot 2 december 2027 als onderdeel van het in mei overeengekomen Digital Omnibus-pakket. Deze verplichtingen betreffen onder meer biometrie, werkgelegenheid, onderwijs, essentiële diensten en migratie, en omvatten risicobeheer, documentatie en menselijk toezicht. Europees commissaris voor Digitale Zaken Henna Virkkunen zei dat het uitstel bedoeld is om "innoveren makkelijker te maken zonder de veiligheidslat lager te leggen", verwijzend naar de behoefte aan duidelijkere richtsnoeren en technische normen.

Critici stellen dat het uitstel kwetsbare groepen blootstelt. Bijlage III van de AI-verordening classificeert bepaalde AI voor migratie- en grensbeheer als hoogrisico, maar door het uitstel krijgen die systemen pas over zestien maanden extra bescherming. Stefi Richani, belangenbehartiger bij het Equinox Initiative for Racial Justice, zei dat de verordening "de non-discriminatiebepalingen van het EU-Handvest al ondermijnt" en dat het uitstel "toezicht en discriminatie zal vergroten". Bestaande wetten zoals de AVG blijven van kracht, maar volgens activisten dekken die niet alle risico's.

De transparantieregels kunnen wereldwijd effect hebben, omdat bedrijven EU-normen vaak wereldwijd toepassen – het zogeheten "Brusselse effect". De sterkste bescherming van de verordening geldt echter niet voor door de EU gefinancierde migratietoezichttechnologie die in derde landen wordt ingezet. De gefaseerde invoering begon in februari 2025 met verboden praktijken en AI-geletterdheid, gevolgd door verplichtingen voor AI-modellen voor algemeen gebruik in augustus 2025, en nu de transparantie-eisen. De uitgestelde verplichtingen voor hoogrisico-AI gaan naar verwachting in december 2027 in.